Maliye Politikası Araçları Nelerdir?

Maliye Politikası Araçları Nelerdir? Maliye Politikası Nedir? Kamu Borçlanması Nedir? Devlet İç Borçlanma Senetleri nedir?

0 60

Maliye Politikası Nedir?

Maliye Politikası, belli ekonomik neticeler elde edebilmek amacıyla devletin kamu maliyesi araçlarını kullanmasıdır. Devletin vergi toplama politikası üzerinde, transfer miktarlarında, aldığı mal ve hizmetlerin miktarlarında yaptığı değişiklikler maliye politikası uygulama yöntemleridir.

Maliye Politikası Araçları Nelerdir?

Devletin ekonomiye müdahale şekillerinden birisi olan Maliye Politikası ile müdahale üç ana yol ile gerçekleştirilmektedir. Bu yollar;

-Vergilendirme
-Kamu Harcaması
-Kamu Borçlanması’dır.

Devlet bu yollarla ekonomiyi genişletebilir veya daraltabilir. Uygulanan politikanın ortaya çıkardığı neticeye göre maliye politikası iki şekilde ele alınmaktadır. Bunlar genişletici maliye politikası ve daraltıcı maliye politikasıdır. Yukarıdaki maliye politika araçlarının kullanım şekline göre ortaya çıkardığı neticeleri şimdi sırasıyla inceleyelim.

Vergilendirme

Vergilendirme politikasının ekonomiye etkilerini ele almadan evvel Verginin ne olduğuna kısaca değinelim.

Vergi; devletin, vergilendirme yetkisini vermiş olduğu kurumları aracılığıyla, hakimiyet gücüne dayanarak, kanuni biçimde, karşılığı olmaksızın, yapmış olduğu kamu harcamalarına finansman sağlamak saikiyle, cebri olarak gerçek ve tüzel kişilerden aldığı nakdi ödemelerdir.

Normal koşullarda vergilendirme politikasının asıl gayesi kamu harcamalarının finansmanını sağlamaktır. Ancak devlet gerek gördüğü durumlarda vergileri ekonomik etkinliği genişletmek veya daraltmak gayesiyle bir politika aracı olarak da kullanabilir. Şüphesiz ekonomik aktörlerin elindeki nakdi direkt olarak etkileyen vergiler etkili bir maliye politikası aracıdır.

Vergilendirme ile Maliye Politikası

Devlet temelde iki türlü vergi toplamaktadır. Bunlar direkt belli bir meblağı kazanımlar üzerinden aldığı dolaysız vergiler, diğeri ise dolaylı vergilerdir.

Dolaysız vergiler genel olarak gerçek ve tüzel kişilerin gelir ve servetleri üzerinden alınmaktadır. Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi gibi vergiler bu kapsamda yer almaktadır. Dolaylı vergiler ise kişilerin tüketim eylemleri üzerinden ve yaptırdıkları işlemler üzerinden alınan vergilerdir. Bunlara en temel örnek Katma Değer Vergisi KDV’dir.

Devletin vergilendirme rejimini belirlerken;

Vergi oranlarını arttırması Daraltıcı bir etkiye yol açmaktadır. Çünkü kişilerin tüketim, tasarruf ve yatırım olarak değerlendirebilecekleri nakdi varlıkları vergilendirme yolu ile devlete geçmektedir. Bu ise yukarıda saydığımız üç temel eylemin hacminin azalmasına yol açacaktır.

Tam aksi devlet eğer ki vergi oranlarını düşürürse, kişilerin elinde daha fazla nakdi kaynak kalacağından, daha fazla ekonomik etkinlik gerçekleştirebileceklerdir. Bu ise ekonomide Genişletici bir etki anlamına gelmektedir.

Kamu Harcamaları 

Kamu harcamaları devletin ekonomiye müdahale gayesi ile kullandığı bir diğer kalemdir. Normal koşullarda kamu harcamaları devletin kamu faaliyetini sürdürmesi için yapmak durumunda olduğu harcamalardır. Ancak zaman zaman devlet gerek gördüğü takdirde bu harcama kalemini ekonomide genişletici veya daraltıcı bir takım etkiler ortaya çıkarması için de kullanabilir. Kamu harcamalarını bir kaç temel başlıkta sınıflandırmak mümkündür. Bunlar;

-Yatırım harcamaları
-Tüketim harcamaları
-Transfer harcamaları

Kamu Harcamaları ve Maliye Politikası

Devletin bu üç harcama türünden herhangi birini veya birden fazlasını arttırması ekonomide genişletici bir etkiye yol açarken, azaltma yoluna gitmesi ise daraltıcı bir etki doğuracaktır.

Kamu Borçlanması

Devletin ekonomiye maliye politikası yolu ile müdahale etmek için kullandığı üçüncü ve son enstrüman kamu borçlanmasıdır. Devlet zaman zaman vergiler ile karşılayamadığı finansman ihtiyacını karşılayabilmek için, zaman zaman da ekonomide genişletici veya daraltıcı etkiler ortaya çıkarabilmek gayesi ile gerçek ve tüzel kişilerden borçlanabilmektedir.

*2001 yılına kadar gerçek kişilerden borçlanma söz konusu değildi. Ancak 2001 krizi sonrası yapılan düzenlemeler ile belirli limitlerin üzerinde işlem yapılması şartı ile gerçek kişilerden de borçlanmak mümkün hale gelmiştir.

Devlet bu borçlanma eylemini normal koşullarda iki şekilde yapmaktadır. İç borçlanma ve dış borçlanma diyebileceğimiz bu iki durumdan iç borçlanma bu konu kapsamında ele alacağımız borçlanma şeklidir. Çünkü ancak iç piyasadan borçlanma ile ekonomide genişletici veya daraltıcı etkileri doğrudan sağlamak mümkündür.

 

Kamu Borçlanması ve Maliye Politikası

Devlet bu borçlanmayı Devlet İç Borçlanma Senetleri ile gerçekleştirmektedir ve bu senetlerin ihale edilmesi süreçlerini eski adıyla Hazine Müsteşarlığı yeni adıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı yürütmektedir.

Devletin devlet iç borçlanma senetleri DİBS aracılığı ile iç piyasadan yapacağı borçlanma düzeyinin arttırılması ekonomide yer alan aktörlerin elindeki nakitlerin belirli vadelerle toplanması anlamına geleceğinden, ekonomide daraltıcı bir etkiye yol açmaktadır. Devlet bunu zaman zaman finansman ihtiyacını karşılamak bazen de ekonomide bu etkiyi ortaya çıkarmak için yapabilmektedir.

Tam aksine borçlanma düzeyinin mevcut duruma göre azaltılması ekonomide genişletici bir etkiye yol açmaktadır. Çünkü piyasada yer alan kişiler ellerindeki fonları tutacaklarından başka şekilde değerlendirme imkanına sahip olacaklardır.

Ekonomik Büyüme Nedir? başlıklı yazımızı incelemek için Tıklayınız!

Genişletici ve Daraltıcı Maliye Politikaları

Yukarıda başlıklar altında tek tek değerlendirmiş olduğumuz maliye politikası araçları ve etkilerini aşağıdaki tabloda bir arada görebilirsiniz;

Politika Aracı Genişletici Etki Daraltıcı Etki
Vergilendirme Vergi Oranı Azaltılması Vergi Oranı Artırımı
Kamu Harcamaları Harcama Artışı Harcama Azalışı
Kamu Borçlanması Borçlanma Azalışı Borçlanma Artışı

 

Tabloda da görebileceğiniz gibi maliye politikası uygulamalarında Vergilendirme ve Kamu Borçlanması ters etkiye sahip iken, Kamu harcamaları aynı yönlü bir etki doğurmaktadır.

Yani vergi oranları ne kadar artar, kamu borçlanması ne kadar yükselirse ekonomi o denli daralmakta, kamu harcamalarındaki artış ne kadar yüksek olursa o kadar genişlemektedir.

Ekonomi konularında yorum yapmak ve fikir beyan etmek için FORUM sayfamızı ziyaret etmeyi Unutmayın!

Bunları da beğenebilirsin Yazarın diğer kitapları