Para Politikası Araçları ve Amaçları Nelerdir?

3 719

Para politikası araçları nelerdir? Repo nedir? Ters repo nedir? Daraltıcı para politikası nedir? 

Maliye politikalarının yetersiz kalması ve para arzının siyasi kaygılara duyarlı hale gelmesi sonucu para politikası belirleyici olarak Merkez Bankaları kurulmuştur. Dünyada ilk kez merkez bankası 1668 yılında İsveç’te kuruldu, 1692 İngiltere, 1791 ise yılında Amerika merkez bankası kuruldu. Ülkemizde merkez bankasının kuruluşu için 1931 yılında kadar beklenmesi ise oldukça üzücü bir gelişme olarak tarihteki yerini almıştır.

Para Politikasının Amaçları Nelerdir?

Piyasalarda fiyat istikrarını sağlamak

Ekonominin büyümesi

Mali Piyasalarda istikrar

Faiz oranlarını istikrarlı hale getirmek

Döviz kurunu istikrarlı tutmak

Yüksek istihdam sağlamak ve atıl iş gücünü engellemek

Para Politikası Araçları

Döviz İşlemleri: Kendi para birimi ile diğer ülkelerin para birimi arasındaki dengeyi sağlamak, alış satış fiyatını aşağı veya yukarı hareket ettirmek amacıyla kullanılan para politikası aracı. Ülkenin ihracat ithalat dengesi dahil bir çok unsuru döviz işlemlerinden olumlu veya olumsuz etkilenir. Merkez Bankası piyasadan döviz alarak döviz kurunu yükseltebileceği gibi piyasaya döviz sunarak kuru aşağı yönlü hareket ettirebilir.

Kredi Tavanı: Son yıllarda fazlaca kullanılan bir para politikası aracı değildir. Kısaca tanımlamak gerekirse Merkez Bankası gerekli gördüğünde bankalara kredi verebilecekleri bir üst limit belirleyebilir. Kriz dönemleri haricinde pek kullanılan bir yöntem değildir, temel amacı mevduat hesabı sahiplerine güven vermek ve bankaların batmasının önüne geçmektir.

Açık Piyasa İşlemleri: En sık kullanılan para politikası araçlarından biridir. Merkez bankası, piyasada faaliyet gösteren bankalardan tahvil satın alır böylece onlara daha fazla para arz etmiş olur, bankalar yatırımcılara daha fazla para kiralayabilecek duruma gelir.Tahvil alma ve tahvil satma işlemlerine repo ve ters repo isimleri verilmektedir.Repo: Menkul kıymetlerin yani tahvillerin geri satılmak için alınması işlemidir. Ters repo: Devlet tahvillerin geri alınmak üzere satılması işlemidir.

Merkez Bankaları tarafından bu yöntemle piyasaya para arz edilmesi genişletici para politikası, tam tersi şekilde piyasadan para çekmesi ise daraltıcı para politikası olarak adlandırılır. Resesyon (durağanlık) dönemlerinde genişletici para politikası uygulanırken, enflasyonun hızla yükseldiği dönemlerde daraltıcı para politikası tercih edilmektedir.

Reeskont Oranlarının Tespit Edilmesi: Şahıslara veya şirketlere ait henüz muaccel olmayan (ödeme zamanı gelmeyen) senetlerin bankalara kredi karşılığı verilmesi ve bankların verdikleri krediye karşılık olarak aldıkları senetleri merkez bankasına teslim etmesi durumuna reeskont (ikinci kırdırma) denilir. Reeskont kelimesi re ıskontodan gelmektedir. Birinci iskonto işlemi bankaya yapılmakta, ikinci iskonto işlemi bankalarca merkez bankasına yapılmaktadır.

Reeskont oranları ile oynanarak para politikası şu şekilde gerçekleşir: Reeskont oranı düşürülürse banka daha düşük maliyetle elindeki senedi iskonto etmiş yani kırdırmış olur. Böylece banka maliyeti düşeceği için daha ucuza kredi sağlar ve piyasada olan toplam para miktarı artar. Aynı zamanda reeskont oranları sayesinde kısa dönemde faiz oranları belirlenebilir.

Zorunlu Karşılık Oranlarının Tespit Edilmesi: Mevduat hesabı sahiplerinden (bankaya gelir elde etmek amacıyla para yatıran kişiler) toplanan miktarın merkez bankasınca belirtilen oranındaki kısmı merkez bankasına bünyesine emanet edilir. Buradaki temel amaç çok sayıda mevduat hesabı sahibi parasını çekmek isteyince oluşan panik havasını kırmak ödemelerin aksamasını engellemektir.

Diğer bir amaç ise piyasaya sürülen para miktarının kontrolüdür. Eğer zorunlu karşılık oranı bugün %20 olarak belirlenmişse ve yarın bu oran %25 olarak tekrar tespit edilirse bankalar elindeki toplam mevduatın daha azını(%75’ini) kredi olarak arz edebilecektir. Böylece zorunlu veya munzam karşılık oranları artırılarak piyasaya para arzının kısılması mümkündür.

Faiz Oranlarının Belirlenmesi:  Piyasada faaliyet gösteren bankalar ile Merkez Bankası arasında borç alma verme işlerinde uygulanılacak olan faiz oranı Para Politikası Kurulunca belirlenmektedir. Merkez Bankası bünyesinde faaliyetlerini yürüten Para Politikası Kurulu her ay düzenli olarak gecelik borç alma faizi, gecelik borç verme faizi, haftalık vadeli repo faizi oranlarını açıklayarak faiz koridorunu belirlemektedir. Oluşan aralıkta bankalar tarafından dikkate alınmakta ve mevduat ve kredi faizleri diğer maliyet kalemleriyle birleşerek tekrar hesaplanmaktadır.

Giriş yapmadan yazıya cevap vermek için yorum, başlık açmak için forum kısmını kullanabilirsiniz.

Bunları da beğenebilirsin Yazarın diğer kitapları